Over het woord 'Druif'

De Romeinen hadden (uiteraard) een woord voor druif: uva. Omdat Romeinse legioenen ook de Britse eilanden (tot Hadrian's Wall) hadden veroverd, lijkt het logisch dat men daar die benaming zou blijven gebruiken na de val van het Romeinse Rijk, maar dat was niet het geval. Druiven groeiden toen niet in het klamme Britse klimaat en wijn moest worden ingevoerd en dus waren druiven voor veel Britten onbekend.

Overal in het Germaanse taalgebied is het woord uva in de vergetelheid geraakt, mogelijk omdat de aanvoerlijnen van wijn lange tijd verstoord raakten.

Wijnbes
Toen de laatste Romeinse legioenen in 410 nChr vertrokken waren het de Angelen, Saksen en Juten die als Anglo-Saxons de Britse eilanden koloniseerden. Zij namen een woord voor druif mee: winberian ('wijnbes'). Pas bij de Normandische invasie van 1066 kwam het woord grape ('druif') de Engelse taal binnengeslopen.

Grape
Maar ook de Fransen hadden hun woord voor druif niet van de Romeinen geleend. Zij hielden het woord van de oude Franken, waarvan men het woord *krappō ('haak') gereconstrueerd heeft (let op het *). In het Middelnederlands komen we nog het woord crappe ('haak') tegen. We kunnen speculeren dat de druiven werden geoogst door een stuk gereedschap dat op een haak leek en dat moet dus een sikkel geweest zijn. Dát woord is geleend van het Latijnse woord sēcula. Het blijft een vaag verhaal, zo hoor ik je bijna hardop denken.

Druif
De herkomst van het Nederlandse woord 'druif' is ook al duister. In het hele Germaanse taalgebied bestaan varianten van dit woord. Denk aan het Duitse Traub.

Maar, hoe zuidelijker je komt, hoe groter de invloed van de Romaanse talen zou moeten zijn. Dat valt, vreemd genoeg, tegen, want in zuidelijk Duitsland spreekt men in het Beiers over Traubn en in het Swabisch over Dräub. In Tirol, het grensgebied van Oostenrijk en Italië, is het Weimer of Weimerl (voor de enkele bes of de tros druiven). In oude Tiroler woordenboeken kom je wel Traubb of Traupp tegen. Pas in Italië spreekt men weer van uva.

Taalkundig loopt de herkomst van het woord 'druif' al snel dood. Taalkundigen hebben een 'Proto-Westgermaans' woord verzonnen gereconstrueerd : *þrūbō ('druif').

Toch heb ik het gevoel dat de Germaanse woorden voor de druif oorspronkelijk allemaal toch afkomstig zijn uit het Latijn. Zoveel verschil zit er immers niet tussen de woorden d'uvo ('druiven') en druiven. Alleen die vervelende 'r' blijft een probleem, al kán het misschien een vorm van epenthesis (invoeging van een klank) zijn. Dat komt wel voor in talen, maar meestal om hiatus (twee vocalen naast elkaar) te vermijden of clusters makkelijker uit te spreken. Of misschien onder invloed van de 'r' in grape?